25. Sett. 1828.
[4391,2] Alla p. qui dietro
p. 4390,2. Tutto ciò in
quanto a possibilità o verisimiglianza. Ma in quanto a tradizione, par ch'ella
provi che i libri in prosa o non precedettero, o solo di poco tempo, quegli in
versi; poichè essa tradizione mette le prime prose greche nel principio del
4392 sec. 6. av. G. C., tempo di Pisistr. che raccolse i versi Omerici, e tempo
abbondante di altri poeti, i quali non pare al Wolf che potessero mancar di scrittura. Certo che di
essi la tradizione non porta, come di Omero, che i loro versi fossero raccolti e scritti posteriormente.
Nondimeno, benchè la tradizione non porti ciò neppur di Esiodo
{+V. p. 4397.} (onde il Vico, lib. 3. p. 400. Q6470817Talchè Esiodo,
che lasciò opere di sè scritte, poichè non abbiamo autorità che da'
Rapsodi fusse stato, com'Omero,
conservato a memoria, si dee porre dopo de' Pisistratidi), pure il Wolf pone anche Esiodo fra que' poeti che non iscrissero, e le poesie
esiodee (che egli reputa di vari autori) fra quelle che furono conservate
lungamente per sola memoria. - Q12901621Certior quidem historia adhuc saeculo VI. et V. ante Chr.
Simonidi Ceo atque Epicharmo Siculo, antiquae
Comoediae principi, satis insignes partes tribuit in litteris complendis
et inveniendis novis, quas deinde cum prioribus in aptam seriem
collectas a Callistrato
quodam, ante alios Ionica Samos publice usurpavisse fertur. Atq. hoc Ionicum alphabetum
24 litterarum a populo Atheniensi tandem Euclide archonte, Olymp. 94, 2. ante Chr.
403 receptum, nec ibi ante hoc tempus usum duarum longar. vocalium
publicatum tradunt plures et ex probatis auctoribus. Adeo sero
litteratura Graecorum absoluta est et redacta in ordinem, primum, ut
multis de causis coniicio, in iis civitatibus quae Sicil. et Magn. Gręciam tenebant, tum in illa posthac litterarum
conficientissima urbe, Athenis.
Sed cavendum est rursus ne tam serum usum scribendi credamus, aut in
omni Graecia eodem tempore
institutum. Iones quidem quum tot aliis rebus
4393
Europę e cognatę exemplum
nitidioris cultus darent et humani et civilis, matureque variis artibus
et commerciis florerent, vel tacente historia verisimile esset, eos
huius quoque pręclarę rei utilitatem primos animadvertisse et ad eam
studium et ingenium contulisse suum. Quippe illis expectandus non fuit
Callistratus Samius, ut
aliquid scripto consignare tentarent: iam ante hunc papyro usi sunt;
immo ante Simonidem et Epicharmum fuerunt lyrici
poëtę, et Ionici et Aeolici, qui illo adminiculo faciendorum carminum
carere vix possent. Deniq. in ea civitate (Athen.) Q12901621quę antiq.
alphabetum diutissime retinuit, Olymp. 39. minor numerus litterarum
suffecit Draconis legibus
ponendis. Quidni idem numerus suffecerit maximis voluminibus, si modo ea
tum usitata fuerunt, sive ex pellibus, sive ex papyro Aegyptia?
Wolf. §. 16. p. lxii - v.
Q12901621Certe Atticorum
scriptorum non ante Persica tempora mentio fit aut signicatio cui non
fidem deroget illius aevi et rei publicę facies et gravissimor. auctorum
silentium. Sed non persequar quod tenere sine longis ambagibus non
possum; ultro etiam concesserim, aliquanto ante Solonem
Athenis hanc artem paullatim
privato studio (del pubblico, in bronzo, marmo ec., non si
dubita) Q12901621usurpari coeptam: neque adeo dubito, quin id
saeculis 8. et 7. in ceteris civitatibus, nominatim Ionię et Magnę Grecię, fecerint sollertiores quidam homines, eorumq.
exemplum vel secuti vel ipsi rem auspicati sint poëtę nonnulli, si non
Asius, Eumelus, Arctinus, alii, sub primis Olympp. clari
4394 epicis Carminibus, at certe Archilochus, Alcman, Pisander, Arion et
horum aequales: tamen si de universa Graecia et paullo
tritiore usu artis institutoque conscribendorum
librorum quaeris, iliud remomovendum[removendum] non esse a Thaletis, Solonis,
Pisistrati et eorum, qui
Sapientes appellantur, aetate, i.e. ea qua oratio metro solvi coepit,
ita significat nobis historia artium Graecarum omnium, ut infantiam suam
obliti populi testimonium minime desiderandum videatur. De cultura
prosae orationis ineunte saeculo ante Chr. VI. a pluribus et ipso Solone inchoata, deque causis
novi incepti nihil hic habeo dicere: et quę ex veterum locis hauriri
possunt, dicta sunt omnia. etc. Wolf. §. 17. p. lxix - lxxi. - De cultura prosae, cioè della prosa colta in qualche
modo e letteraria. Ma di una prosa rozza e mal culta, e simile a quella de'
nostri ducentisti, niente impedisce di credere ch'ella fosse scritta in libri e
privatamente (poichè in monumenti pubblici non è dubbio) innanzi che si
scrivessero versi: anzi la verisimiglianza mi pare che vi conduca, ed io sono di
questa opinione, a differenza di ciò che sembra credere il Wolf. Però se per letteratura s'intendano libri
scritti, io stimo, contro quello che si crede generalmente, che la letteratura
prosaica precedesse in Grecia la
poetica, cioè la scrittura della poesia. (25. Sett. 1828.).
